Ook in de 20e en 21e eeuw wordt de literaire fictie nog bezwangerd door thema’s en stijlelementen die onbetwistbaar goth te noemen zijn. Maar waar te beginnen? Schrijver, dichter en voormalig NRC-recensent Peter Drehmanns is onze gids in de wondere wereld van de moderne...
Wat is nationalisme nu precies? Hoe is het ontstaan? En wat heeft design te maken met nationale identiteit? Tomas van den Heuvel, samensteller van de tentoonstelling Vorm en vaderland, tipt een aantal boeken over nationalisme, cultuur en design. Zo kan je je voor of na je bezoek nog verder verdiepen in de geschiedenis van deze thema’s.
Elementaire Deeltjes 23 – Nationalisme – Joep Leerssen
Ondanks de toenemende globalisering is het nationalistische denken ook in Europa de afgelopen jaren alleen maar sterker geworden. Maar deze liefde voor het vaderland heeft sinds de 20ste eeuw wel een ander gezicht gekregen. In dit compacte boek geeft onderzoeker Joep Leerssen een historisch overzicht van de opkomst en ontwikkeling van het nationale denken in een culturele en ideeënvormende context. Hij laat zien hoe dit denken na 1800 een allesbeheersende, politieke ideologie is geworden en hoe het nog steeds onze kijk op de wereld en de geschiedenis kleurt en vertekent.
Nationalisme – Eric Storm
Het nationalisme is onmiskenbaar aan een opmars bezig. Dat maken recente verkiezingsoverwinningen van populistische politici over de hele wereld en ook in ons eigen land duidelijk. Wanneer is dit verschijnsel ontstaan en hoe heeft het zich ontwikkeld? Waarom vormde de Franse Revolutie het startpunt en zien we sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie een opleving van het nationalisme? In Nationalisme beschrijft historicus Eric Storm de geschiedenis van dit fenomeen en de vaak verstrekkende gevolgen ervan.
Design and National Identity – Javier Gimeno-Martínez (Engelstalig)
Hoe beïnvloedt nationale identiteit disciplines als product design, grafische vormgeving en zelfs modeontwerp? Aan de hand van uiteenlopende voorbeelden – van postzegels in het door Rusland bezette Finland, tot Coca-Cola als ‘Amerikaans’ symbool in Trinidad en Tobago – laat hij zien hoe diep cultuur, politiek en vormgeving met elkaar verweven zijn. Dit boek toont hoe nationale identiteit en cultuurbeleid design hebben gevormd.
Imagined Communities – Benedict Anderson (Engelstalig)
Wat kan mensen ertoe aanzetten te doden of te sterven voor een land? Volgens antropoloog en politicoloog Benedict Anderson vond dit idee van natievorming zijn oorsprong in de kolonisatie van Amerika, maar werd het idee vervolgens overgenomen en getransformeerd door populistische bewegingen in het negentiende-eeuwse Europa. In dit boek onderzoekt Anderson hoe ideeën op elk niveau worden gevormd en geherformuleerd: van de hoge politiek tot de populaire cultuur, en hoe ze mensen ertoe kunnen aanzetten buitengewone dingen te doen.
The Invention of Tradition – Eric Hobsbawm en Terence Ranger (Engelstalig)
In tegenstelling tot wat je zou verwachten, zijn veel tradities relatief nieuw. In dit boek onderzoeken historici Eric Hobsbawm en Terence Ranger de uitvindingen van moderne tradities. Zoals de creatie van de Welshe en Schotse ‘nationale cultuur’, de uitwerking van Britse koninklijke rituelen in de 19de en 20ste eeuw, en de pogingen van radicale bewegingen om hun eigen tegen-tradities te ontwikkelen.
Banal Nationalism – Michael Billig (Engelstalig)
Waarom vergeten mensen hun nationale identiteit niet? Die vraag stelt sociaal psycholoog Michael Billig zichzelf in dit boek. Terwijl veel onderzoeken naar nationalisme zich richten op extreme uitingen, richt Billig zich juist op de alledaagse, minder zichtbare vormen van nationalisme. Zo onderzoekt hij onder andere hoe nationalisme in het dagelijks leven voortdurend in de media wordt benadrukt via alledaagse symbolen en taal.
Nations and Nationalism Since 1780: Programme, Myth, Reality – E. J. Hobsbawm (Engelstalig)
Het boek Nations and Nationalism since 1780 is Eric Hobsbawms alom geprezen verkenning van het nationalisme. In deze tweede editie zijn ook gebeurtenissen in Oost-Europa en de voormalige Sovjetrepublieken meegenomen, omdat deze het centrale belang van nationalisme in de geschiedenis van politieke evolutie onderstrepen. Het bevat tevens aanvullende kaarten ter illustratie van nationaliteiten, talen en de diverse politieke indelingen in Europa in de negentiende en twintigste eeuw.
Nations and Nationalism – Ernest Gellner (Engelstalig)
In dit boek bekijkt filosoof en sociaal antropoloog Ernest Gellner het (concept) nationalisme vanuit een sociaal perspectief. Op basis van verschillende disciplines, zoals filosofie, antropologie, sociologie, politicologie en geschiedenis, stelt Gellner dat nationalisme een onontkoombaar gevolg is van de moderniteit.
Gerelateerde verdieping items
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
'Design for the Real World was niet het enige invloedrijke en kritische boek op het gebied van vormgeving, duurzaamheid en consumentisme in zijn tijd. Lees hier welke boeken op dezelfde manier het bewustzijn over deze onderwerpen beïnvloed hebben.